Daily Archives: 16 września 2016

Biografia Orzeszkowej

image Koleje życiowe autorki Obrazka z lat głodowych, którym debiutowała w r. 1866, przebiegały w sposób przypominający Kraszewskiego w pierwszej połowie jego kariery. Orzeszkowa tedy osiadła w Grodnie, skąd rzadko wyjeżdżała, i dzięki niej małe miasto prowincjonalne stało się doniosłym ośrodkiem życia literackiego. Tam tworzyła, stamtąd wysyłała swe rękopisy, tam odbierała tysiące listów od przyjaciół, z którymi prowadziła ożywioną korespondencję, zastępującą jej bezpośrednie kontakty z ludźmi, zwłaszcza z ludźmi pióra. Do korespondentów jej należeli wszyscy niemal wybitni pisarze jej czasów, od Kraszewskiego i dawnej koleżanki szkolnej, Konopnickiej, poczynając, nadto kilku wybitnych uczonych – humanistów. Korespondencja ta, istna kopalnia wiadomości o ówczesnym życiu literackim, jest równocześnie nieocenionym źródłem informacji o samej Orzeszkowej i jej twórczości. Pozostawiona własnym siłom młoda adeptka literatury drogą usilnego samouctwa uzupełniła skromne wykształcenie, wyniesione z klasztornej pensji warszawskiej, przyswajając sobie dużą wiedzę filozoficzną i zrobiła ją fundamentem wieloletnej pracy literackiej, która przyniosła nieoczekiwane wyniki uboczne. W ostatnim mianowicie piętnastoleciu swego życia poczytna autorka stała się pewnego rodzaju wyrocznią w zawiłych sprawach moralnych. Zwracali się do niej o radę młodzi pisarze i młodzi uczeni, szukający wyjścia z trudnych sytuacyj życiowych i sędziwa adresatka nigdy nie odmawiała im pomocy.

Talent Świętochowskiego

image Właściwości talentu i umysłowości Świętochowskiego odbiły się na jego pracach literackich, które u schyłku w. XIX ceniono bardzo wysoko; uchodził on wówczas za znakomitego pisarza. Opinia ta była jednym wielkim nieporozumieniem, ,,Poseł prawdy” bowiem był tylko zręcznym literatem, imponującym błyskotliwością swych dzieł, ale nie twórczym artystą. Jego dramaty, nowele i powieści były jedynie beletrystycznymi ilustracjami zagadnień, które poruszał w swych artykułach. Zagadnienia te to: upośledzenie kobiet, niewolnictwo, poddaństwo chłopa, celibat księży, kolonializm itp. Autor pomieszczał je w krainach abstrakcyjnych, w których wyobraźnia jego krążyła swobodnie, a które, odległe od siebie w czasie i przestrzeni, były bliźniaczo podobne. Krainy te zaludniał abstrakcyjnymi postaciami ludzkimi, o których nawet Chmielowski, wyrażający się o dramatach Świętochowskiego z dużym uznaniem, powiadał, iż „przemawiają językiem, właściwym jedynie i wyłącznie samemu autorowi jak wytrawni i wytworni sofiści, skłonni do tyrad retorycznych”, do „sztucznej i chłodnej patetyczności”. Tak było w trylogii Nieśmiertelne dusze, tak w innych dramatach, z których najambitniejszy, Duchy, pozostał nie skończonym torsem. W zamierzeniach autora miał to bvć wieloczłonowy cykl utworów o dwojgu kochankach, Arianie i Orli.