Monthly Archives: Listopad 2016

Adam Staszczyk

image Adam Staszczyk, który w karierze swej miał również kilka lat pracy nauczycielskiej w szkole kolejowej w Warszawie. W i 1X79 wystawił on w Krakowie dwa wodewile, cieszące się dużą popularnością, w latach zaś późniejszych pisywał nowinki historyczno-patriotyczne, należące do stałego repertuaru scen amatorskich, galicyjskich i śląskich. Najwymowniejszym i dowodem uznania, jakim cieszył się Staszczyk, jest afisz teatru krakowskiego z 26 listopada 1898 r., zawiadamiający o przedstawieniu, na które złożyły: Wyspiańskiego Warszawianka, Gryfity Wspomnienia, Epizod dramatyczny na tle 1863 roku oraz Staszczyka Noc w Belwederze. Romantyczni uprawiali jednak przede wszystkim powieść, drukowa na w odcinkach dzienników, w tygodnikach i miesięcznikach. Niektórzy z nich uchodzili nawet za znakomitych pisarzy, w ciągu bowiem długiego żywota płodzili nieznużenie dziesiątki tomów. Tak było z Janem Zachariasiewiczem, który w powieściach, jak Święty Jur, zajmował się rodzącym się wówczas w Galicji życiem politycznym ukraińskim i wynikającymi stąd konfliktami narodowościowymi.

Adam Bełcikowski.

Z mnóstwa sztuk jego jedynie Przekupka warszawska cieszyła się dużym uznaniem jako widowisko popularne, wystawiane na „Starówce” warszawskiej jeszcze w latach międzywojennych. W sztukach tych utrwalał i upowszechniał pomysły repertuaru tradycyjnego, takie jak podanie o Wandzie czy o Skałce, ale sięgał również w czasy Łokietka czy pierwszych Piastów. Lubując się w jaskrawych i łatwych efektach dramatycznych, szedł Bełcikowski wyraźnie w kierunku widowisk popularnycji, przeznaczonych dla szerokich mas odbiorców, a tym torował drogę wielkiej sztuce tragicznej zarówno poprzedników, a więc Słowackiego, jak i następców w rodzaju Wyspiańskiego. W dziedzinie tej spotkał jednak rywala, któremu pola dotrzymać nie potrafił, w osobie Juliana Moersa z Poradowa, tj. Elżbiety Tuszowskiej. Zamożna ziemianka kresowa, osiadłszy dla poratowania zdrowia we Włoszech, długie lata pobytu poza krajem urozmaicała sobie rozległą lekturą i pochodzące z niej pomysły dramatyzowała zawzięcie, tak iż wypełniły one siedem tomów pośmiertnego wydania jej dzieł. Z dramatów tych jeden, Przeor Paulinów, poświęcony Kordeckiemu, a łączący akcenty patriotyczne z religijnymi, był najpopularniejszym widowiskiem scenicznym, przez lat wiele wystawianym przez owoczesne teatry.

Dramaturgia epigonów

image Prym wiódł tutaj pisarz niezwykle pracowity i płodny, polityk, publicysta, uczony i poeta w jednej osobie, Józef Szujski. Działacz polityczny, współtwórca Teki Stańczyka, a tym samym programu „stańczyków” krakowskich, znakomity autor Dziejów Polski, które wykładał na katedrze Uniwersytetu Jagiellońskiego, ambicjom literackim dawał wyraz w obfitej twórczości dramatycznej, którą uprawiał przez lat dwadzieścia z okładem i którą zdobywał sobie duże, a niezasłużone uznanie. Począwszy tedy od Dramatów, wśród których znalazła się głośna Halszka z Ostroga, aż po okolicznościowy dialog Długosz i Kallimach, napisany w czterechsetlecie śmierci wielkiego historyka średniowiecznego, Szujski wydobywał z dziejów polskich momenty przełomowe, by za ich pośrednictwem szczepić zarówno znajomość i miłość przeszłości, jak swe koncepcje historiozoficzne, które głosił z katedry i trybuny politycznej. Jednakowoż lot wyobraźni dramaturga nigdzie nie osiągnął wyżyn, które uderzają czytelnika jego publicystyki, bez względu na to, czy uzna on, czy odrzuci wywody Szujskiego. W jego wizjach dramatycznych bowiem połączenie patosu, efektów melodramatycznych i roztrząsań politycznych góruje nad umiejętnością tworzenia plastycznych wizerunków ludzi żywych i wskutek tego jego tragedie i dialogi, mimo niepokalanie pięknego języka, są utworami papierowymi w dziejach naszej dramaturgii.