Category Archives: Monarchie absolutne

Absolutyzm oświecony w Rosji

Rosja charakteryzowała się dystansem i izolacją, który dzielił ją od Europy w wielu dziedzinach. Powodem tego faktu był brak dostępu do morza oraz celowa polityka carów. Piotr I był pierwszym carem, który zobaczył bogactwa i nowoczesność w Anglii, Holandii. Chciał, przeto przybliżyć zacofany kraj do reszty krajów europejskich, a okoliczności ku temu sprzyjały. Stłumił bunt strzelców moskiewskich, który decydował o wyborze nowego cara. Stworzył pułki gwardyjskie w miejsce zacofanej organizacji strzelców, stworzył regularną armię i flotę morską. Powołał Senat Rządzący, który całkowicie był od niego uzależniony. Kraj podzielił na gubernie, prowincje i dystrykty. Dokonał reformy szkolnictwa, tworząc nowe szkoły, w tym świeckie i Akademię Nauk. Po latach walk o władzę na skutek przewrotu tron moskiewski objęła Katarzyna II. Jej bezlitosna polityka wobec poddanych i państw słabszych wyniosła ją na szczyt potęgi. Jednak i ona dokonywała niezbędnych reform: przede wszystkim jeszcze bardziej scentralizowała władzę. Wzmocnieniu uległy samorządy szlacheckie; chłopi zostali obróceni w niewolników, dokonano sekularyzacji dóbr kościelnych. Z pewnością był to absolutyzm, ale daleki od oświeconego.

Absolutyzm w państwie Pruskim

Reformy przeprowadzone przez Fryderyka Wilhelma I przyniosły mu miano „króla-sierżanta”. Skupiły się głównie na wojsku. Na dworze wprowadzono regulamin i reżim wojskowy. Armia została rozbudowana do 83 tyś. żołnierzy i skoszarowana została w miastach. Żołnierze po służbie rekrutanckiej odsyłani byli do domu i co roku powoływani na ćwiczenia. Służba wojskowa stała się powszechna. Utworzono korpus kadetów dla młodzieży szlacheckiej. Rozwinęły się manufaktury, pracujące na potrzeby armii. Wysłużonych oficerów powoływano na wysokie stanowiska urzędnicze. Nie był to jedyny kierunek reform Fryderyka Wilhelma I. Wprowadził kult produktywności oraz pracę przymusową. Na skutek reform dochód państwa się potroił, a skarbiec zawierał znaczne rezerwy finansowe.. Propagowano także tolerancję religijną, zachęcającą do osadnictwa w Prusach. Jego następca, Fryderyk II zarówno wojskowo jak i politycznie wykorzystał reformy swego poprzednika. Dodatkowo wzmocnił też władzę królewską. Król, jako jedyny miał pewny wgląd w sprawy państwa poprzez bezpośredni kontakt z ministrami.

Absolutyzm oświecony w państwach Habsburgów

Za panowania Marii Teresy w Austrii, Czechach i na Morawach dokonało się wiele zmian. Dokonano reform administracyjnych, skarbu wojska oraz wymiaru sprawiedliwości w scentralizowanym kierunku. Także wspólne rządy Marii Teresy z Józefem II obfitowały mnóstwem reform. Została ograniczona pańszczyzna oraz wydano zakaz rugowania chłopów z ziemi, za to podniesiono podatki, jakie płaciła szlachta. Zniesiono poddaństwo osobiste chłopów i proklamowano opiekę państwa nad nimi. Zniesiono tortury, ale wprowadzono nowy, surowy kodeks karny. Duchowieństwo zostało opodatkowane bez zgody papieża. Po kasacji zakonu jezuitów powołany został do życia Fundusz Edukacyjny, Narodową Komisję Edukacyjną, inwestowano w liczne szkoły ludowe. Nowością było uznanie związku małżeńskiego za umowę cywilną. Prawo spadkowe stało się jednolite. Następca Józefa II, Leopold II wycofał się z najbardziej drażliwych decyzji swego poprzednika. Między innymi zwrócił Węgrom uprawnienia samorządowe. Kolejny władca, Franciszek II całko wiece zaniechał już reform, opierając swą władzę na szlachcie i arystokracji.