Category Archives: Sparta

Reforma aten

Reforme ustroju Aten przeprowadził w VI w. p.n.e. Salon, wybrany na urząd archonta w 594 r. p.n.e.. Umorzył on długo drobnych właścicieli ziemskich i zakazał niewoli za długi. Salon podzielił ludność Aten na cztery grupy ze względu na roczny dochód, który obliczany był w zbożu, oliwie i winie. Na stanowiska archontów mogli kandydować tylko członkowie dwóch najbogatszych grup. Ich obowiązkiem była ponadto słuzba w wojsku i utrzymywanie stałej gotowości bojowej. Członkowie dwóch biedniejszych grup nie mogli sprawować urzędów, ale również byli zobowiązani do służenia w wojsku jaki żołnierze piesi lub wioślarze. Solon wprowadził sąd przysięgłych.. Reformy Solona nie zaspokoiły roszczeń ubogiej części społeczeństwa, a arystokracja nie patrzyła na nie przychylnym wzrokiem. Po śmierci Solona do władzy doszedł Pizystrat, który wprowadził w Atenach tyranię. Po śmierci Pizystrata doszło w Atenach do walk na tle politycznym, w wyniku których władzę objął pochodzący z rodu arystokratycznego Klejstenes. Pomimo arystokratycznego pochodzenia stanął on stanowczo po stronie ludu. W latach 508 – 507 r. p.n.e. przeprowadził ważną reformę ustroju. Podzielił Attykę na niewielkie jednostki terytorialne – demy. Od tej pory każdy obywatel był przypisany do określonego demu. Demy pogrupowano w 10 fyli. Urzędników na szczeblu fyli wybierano przez losowanie. Klejstenes wprowadził również urząd stratega. Strategów było dziesięciu, po jednym z każdej fyli. Klejstenesowi przypisuje się również wprowadzenie sadu skorupkowego inaczej zwanego ostracyzmem. Raz w roku, podczas Zgromadzenia Ludowego minimum 6000 obywateli wpisywało na glinianych skorupkach nazwisko podejrzanego. Wskazany przez największą liczbę głosów musiał opuścić na 10 lat Ateny, nie tracąc jednak praw obywatelskich i majątkowych. Miało to zapobiegać przejęciu władzy przez jednostkę nadmiernie ambitną.

Sparta

Od VIII do VI w. p.n.e. rozija się charakterystyczna dla Grecji forma państwowości – polis, czyli państwa miasta. Do najważniejszych państw – miast należały Sparta i Ateny. Lakonia, na której terenie leży Sparta zaczęła dynamicznie się rozwijać od X w. p.n.e. dzięki najazdom i osadnictwu Dorów. Powstały tam stałe osady, które nastepnie połączyły się w polis. Dorowie, którzy od swojej stolicy zwali się Spartanami założyli około VI w. p.n.e. sojusz wojskowy zwany symmachią nazywany Związkiem Peloponeskim, na czele którego stanęła Sparta. Kiedy w większości polis nie obowiązywała już zasada dziedziczenia, na czele państwa spartańskiego stało dwóch królów pochodzących z dwóch odrębnych dynastii. Do obowiązków królów należało sprawowanie funkcji religijnych przypadających najwyższym kapłanom oraz dowodzenie armią. Królowie posiadali również uprawnienia sędziowskie w sprawach dotyczących adopcji, podziału majątku i spadków. W trakcie wypraw wojennych, jeden z królów stawał na czele armii, a drugi pozostawał w mieście.

Królowie nie podejmowali jednak ważnych decyzji wagi państwowej. Najważniejsze decyzje należały do kompetencji Rady Starszych (nazywanej geruzją). W skład geruzji wchodziło 28 spartiatów, którzy ukończyli 60 lat oraz pochodzili z arystokratycznych rodów, oraz dwóch władców. Gerontami mogli zostać także szczególnie zasłużeni obywatele. Członków Rady Starszych wybierano na Zgromadzeniu Ludowym, w którym uczestniczyli wszyscy dorośli obywatele, którzy przyjmowali lub odrzucali wnioski Rady przez okrzyk. Zgromadzenie Ludowe było zwoływane raz na rok. Podczas Zgromadzenia wybierano również 5 eforów, odpowiedzialnych za kontrolowanie wszystkich organów władzy w polis. Eforowie stanowili więc właściwy rząd tworzący politykę państwa.

Spartańskie społeczeństwo

Spartańskie społeczeństwo dzieliło się na trzy grupy, zróżnicowane pod względem uprawnień majątku i pochodzenia. Pełnoprawnymi obywatelami była najmniejsza grupa ludności, nazywana spartiatami. Pełnię praw zdobywali oni dopiero po ukończeniu 30 roku życia., mogli więc brać udział w Zgromadzeniu Ludowym i się ożenić, przy czym niezawarci związku małżeńskiego groziło utratą praw. Prawo zabraniało spartiatom pracy zarobkowej, a podstawa utrzymania miała być ziemia. Podstawowym obowiązkiem spartiatów była jednak służba wojskowa. Ziemię uprawiali chłopi zależni zwani helotami, którzy musieli połowę uzyskanych plonów oddawać spartiatom. Heloci byli własnościa państwa i nie posiadali praw obywatelskich, nie mogli także opuszczać terenu uprawianej przez siebie ziemi. Była to najwieksza grupa ludności w Sparcie – przekraczająca aż około siedmiokrotnie liczbę ludzi wolnych.

Oprócz spartiatów i helotów istniała również grupa ludzi zwanych periojkami – mieli oni wolność osobistą, lecz ich wpływ na losy państwa był znikomy. Zajmowali się uprawą ziemi, dzierżawiąc majątki, oraz handlem i rzemiosłem. W okresach zagrożenia byli powoływani do wojska.